Αληθές το εθνικόν;

Μια επιστολή μου από εκείνους τους αμνημόνευτους χρόνους της Τρίτης Λυκείου. Καλή ξενέρα !

«Εθνικόν το αληθές», έλεγε ο εθνικός μας ποιητής. Όμως η διδασκαλία της ιστορίας στα σχολεία μας προσαρμόζεται στο «αληθές το εθνικόν», κάτι που συνιστά ιδεολογική χρήση της ιστορίας και αποσκοπεί στην ενδυνάμωση της φιλοπατρίας των μαθητών. Πώς κρίνετε αυτού του είδους την «εθνική αγωγή» που παρέχεται και που νομίζεται ότι μπορεί να οδηγήσει; Διατυπώστε τις απόψεις σας σε μια επιστολή σας προς τον Υπουργό Παιδείας.


Αξιότιμε Κύριε Υπουργέ,


Ο Ηρόδοτος ήταν ο πρώτος Έλληνας ιστοριογράφος, οποίος στις «Μούσες» του κατέγραψε τα ιστορικά γεγονότα σύμφωνα με τις προσωπικές του εκτιμήσεις, αλλά και τις παλαιότερες παραδόσεις. Η ιστορία όμως που έγραψε είχε ως κύριο στόχο της σύγκριση του ελληνικού πολιτισμού με το «βαρβαρικό» και κυρίως την ανάδειξη του πρώτου απέναντι στο δεύτερο. Ο Θουκυδίδης αντίθετα ήταν ο πρώτος ο οποίος έθεσε την αμεροληψία και την αντικειμενικότητα ως βασικά κριτήρια συγγραφής του έργου του. Για το λόγο αυτό ο Θουκυδίδης θεωρείται ο πρώτος ιστορικός επιστήμονας. Κι αυτό γιατί ήταν, αντίθετα από τον Ηρόδοτο, αντικειμενικός. Η αντικειμενικότητα αποτελεί επομένως κύριο χαρακτηριστικό του ορισμού της ιστορικής επιστήμης. Δεν μπορούμε όμως να παρατηρήσουμε το ίδιο στα σχολικά βιβλία της ιστορίας. Γιατί εκεί η ιστορική αντικειμενικότητα αρκετές φορές θυσιάζεται για χάρη της καλλιέργειας της φιλοπατρίας στους μαθητές.


Αυτού του είδους η «εθνική αγωγή» έχει ως βασικό στόχο, όπως άλλωστε θα γνωρίζετε, την ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης των νέων. Προκειμένου λοιπόν να εξυψωθεί το έθνος στην αντίληψή τους, αποφεύγεται με κάθε τρόπο οποιαδήποτε αναφορά ή νύξη θα μπορούσε να δείξει αρνητική όψη, ή αδράνεια, ή ανεπάρκεια, ή γενικότερα λανθασμένη επιλογή από μέρους μας στα εθνικά ζητήματα. Έτσι το έθνος-κράτος παρουσιάζεται σχεδόν πάντα ως το θύμα των περιστάσεων, των συγκυριών, της μοίρας, ίσως και των δολοπλόκων εχθρών, ακόμα και των συμμάχων. Όπου και όποτε χρειάζεται να αποδοθούν ευθύνες, ακόμη και σε περιπτώσεις ήττας στους αγώνες του έθνους, αυτές θα αναφέρονται σε μοιραίες συγκυρίες, στην επιθετικότητα, τη βιαιότητα και την ανωτερότητα του στρατιωτικού εξοπλισμού του αντιπάλου και στην αδιαφορία των συμμάχων. Σε καμία περίπτωση δεν ευθύνεται η απώλεια της εθνικής μας «ομοψυχίας». Με αυτόν τον τρόπο καλλιεργείται στους μαθητές η εικόνα ενός έθνους θύματος των εχθρών, των συμμάχων, ακόμη και της μοίρας. Ένα έθνος οι ηγέτες του οποίου αποποιούνται κάθε ευθύνη για τα δεινά και τις καταστροφές που συνέβησαν και επηρέασαν τη λειτουργία του κράτους κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής τους. Η λογική του ότι οι «άλλοι» είναι πάντα η πηγή των κακών της χώρας στοχεύει ακριβώς σε αυτή την εξιδανίκευση του έθνους στη συλλογική συνείδηση. Ο ρήτορας Δημοσθένης, βέβαια, είχε κάποτε παρατηρήσει ότι «αισχρόν εστί σιγάν της Ελλάδος πάσης αδικουμένης». Θα έπρεπε όμως σήμερα να αναρωτηθούμε αν αυτή η απόλυτη εθνική εξιδανίκευση που συντελείται στα σχολικά βιβλία ιστορίας είναι λιγότερο «αισχρή».


Καθώς όμως, όπως καταλαβαίνετε, καμία ενέργεια δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί αντικειμενικά χωρίς να εξετασθούν οι επιπτώσεις της, είναι αναγκαίο να διερευνηθούν τα αποτελέσματα αυτής της καλλιέργειας της ιδέας του «έθνους θύματος». Της ιδέας που εμφυσά στους μαθητές τη μοιρολατρική αντίληψη της πολιτείας και της κοινωνίας. Οι μαθητές και μετέπειτα πολίτες αδυνατούν να κατανοήσουν τις πραγματικές αιτίες, κοινωνικές, οικονομικές ή πολιτικές, που οδηγούν στη λήψη εκείνων των αποφάσεων που είναι ικανές να επηρεάσουν την ολότητα του έθνους. Έτσι αποστασιοποιούνται από τα κοινά και στρέφονται στην ατομική τους ζωή, υποβιβάζοντας τη συλλογική. Καλλιεργείται με αυτό τον τρόπο ο ατομικισμός ως πρότυπο διαβίωσης στην «κοινωνία». Οι συλλογικές ανάγκες παραβλέπονται και το ατομικό συμφέρον προτάσσεται ενάντια στο κοινό. Οι πολίτες θεωρούν ότι αδυνατούν να συμβάλλουν στην υπεράσπιση των συμφερόντων της πατρίδας τους, γιατί αισθάνονται έρμαια της τύχης τους. Αφήνουν επομένως την υπεράσπιση αυτή στις αρμοδιότητες των εξουσιών και ηγετών του κράτους. Και καθώς οι δεύτεροι εκμεταλλεύονται αυτή την αδυναμία των πολιτών να δράσουν και καλλιεργούν τάσεις δημαγωγίας προς ίδιον όφελος, καταφέρνουν τελικά να δημιουργήσουν ένα ευνοϊκό κλίμα για την ανάπτυξη εθνικισμών σε βαθμό που είναι δυνατόν να κινδυνεύσουν ακόμη και οι δημοκρατικοί θεσμοί. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, κύριε Υπουργέ ότι η καλλιέργεια της ιδέας του κράτους-θύματος είναι διαμετρικά αντίθετη προς τα εθνικά συμφέροντα.


Ο εθνικός μας ποιητής έλεγε «εθνικόν το αληθές». Όμως η διδασκαλία της ιστορίας στα σχολεία μας προσαρμόζεται στο «αληθές το εθνικόν», κάτι που συνιστά ιδεολογική χρήση της ιστορίας και στοχεύει στην ενδυνάμωση της φιλοπατρίας των μαθητών. Καθώς όμως υπάρχει ο κίνδυνος να καλλιεργηθεί στους νέους ο εθνικισμός αντί του εθνισμού, κρίνεται απαραίτητη μια ουσιαστική αναδιαμόρφωση του συστήματος διδασκαλίας της ιστορίας. Κι αυτό γιατί η ιστοριογραφία, όπως ο Θουκυδίδης την τελειοποίησε, τείνει εξ ορισμού στην αμεροληψία, την αντικειμενικότητα και την αλήθεια.


Εύχομαι λοιπόν κύριε Υπουργέ, και ελπίζω συνάμα, να συνδέσετε εσείς το όνομά σας με μια τέτοια δραστική αναδιαμόρφωση με απώτερο στόχο την αντικειμενική διδασκαλία της ιστορίας, πέρα από ακρότητες και εθνικισμούς. Γιατί σύμφωνα με τον Διόδωρο το Σικελιώτη, «η ιστορία είναι ευεργέτης του κοινού γένους των ανθρώπων».

Με εκτίμηση,

Ερεβιέραξ
Αυτοκρατορικός Τζιτζικοπεταλωτής της Αυλής των Χρυσανθέμων

Σύγχρονη Αλχημεία

Εγκαινιάζω αυτόν τον μουχλιασμένο τομέα του ιστολογίου με μια ομιλία που είχα γράψει προ αμνημονεύτων χρόνων στην προετοιμασία μου για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Θα ακολουθήσουν κι άλλες. Καλή ξενέρα!

/!\ Προσοχή /!\ : Δε φέρω καμία ευθυνη για συμπτώματα μουροχαβλιασης (αρχ: μωρός + φαύλος), επικαρέκλιας ρίζωσης και ανάπτυξης φωτοσυνθετικής αιμογλοβίνης.

Σε μια ομιλία που θα εκφωνήσετε στο σχολείο σας για την πυρηνική ενέργεια
αναφερθείτε στα θετικά και κυρίως στα αρνητικά αποτελέσματά της και διατυπώστε
τις διαπιστώσεις και τον προβληματισμό σας για τη χρήση της.

Αγαπητοί γονείς και δάσκαλοι, φίλοι συμμαθητές,


«Τα όνειρα του χθες είναι η ελπίδα του σήμερα και η πραγματικότητα του αύριο» έγραψε ο Ρόμπερτ Γκόνταρντ, ο πρωτοπόρος επιστήμονας της αστροναυτικής, συνοψίζοντας σε αυτή τη φράση την αλματώδη τεχνολογική και επιστημονική πρόοδο σε κάθε τομέα της ζωής του ανθρώπου. Πράγματι πολλά όνειρα των ανθρώπων του Μεσαίωνα έχουν σήμερα πραγματοποιηθεί, με σημαντικότερο ίσως όλων την κατασκευή μιας «φιλοσοφικής λίθου». Ένα αντικείμενο το οποίο οι αλχημιστές του Μεσαίωνα με ζήλο αναζητούσαν, καθώς θα ήταν ικανό να μετατρέψει ένα υλικό στοιχείο σε ένα άλλο, προκαλώντας το φαινόμενο που στη σύγχρονη επιστημονική ορολογία ονομάζεται «μεταστοιχείωση». Αν και οι επιστήμονες του διαφωτισμού αντιμετώπισαν αυτό το όνειρο ως μια ακατόρθωτη αλχημεία, εντούτοις σήμερα αρκετά αναπτυγμένα κράτη διαθέτουν όχι μόνο μία, αλλά αρκετές τέτοιες «λίθους». Η σύγχρονη φιλοσοφική λίθος είναι ο πυρηνικός αντιδραστήρας. Μόνο που στο σύγχρονο κόσμο δε χρησιμοποιείται για τη μετατροπή του σιδήρου σε χρυσό, ούτε για τη μετατροπή του ουρανίου σε πλουτώνιο. Χρησιμοποιείται για την εκμετάλλευση που προέρχεται από αυτές τις μετατροπές. Γιατί στον ταχύτατα εξελισσόμενο τεχνολογικό πολιτισμό ο χρυσός των αλχημιστών είναι η ενέργεια.


Κατανοείτε βέβαια ότι όσο ο τεχνολογικός πολιτισμός εξελίσσεται, τόσο αυξάνονται και οι παγκόσμιες ενεργειακές απαιτήσεις. Γι’ αυτό το λόγο η εκμετάλλευση της πυρηνικής ενέργειας διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη συνέχεια αυτού του πολιτισμού. Το γεγονός ότι είναι πολύ φθηνότερη και παράγει λιγότερους ρύπους από ότι η συμβατική, βασισμένη στα ορυκτά καύσιμα, ενέργεια την ανέδειξε ως τη πλέον αποδοτική, εκμεταλλεύσιμη μορφή ενέργειας του σύγχρονου κόσμου. Η δημιουργία πυρηνικών σταθμών σε κράτη με βεβαρημένη ατμόσφαιρα μείωσε σημαντικά την αδιάκοπη ατμοσφαιρική ρύπανση και την καταστροφή οικοσυστημάτων από τα παράγωγα της καύσης των ανθρακούχων ορυκτών πηγών ενέργειας. Η πυρηνική ενέργεια προτιμήθηκε όμως για έναν άλλο λόγο: είναι πολύ αποτελεσματική. Με μια μικρή ποσότητα πρώτης ύλης παράγονται τεράστια ποσά ενέργειας, τα οποία μπορούν να παρέχουν ενεργειακή αυτονομία για αρκετό χρονικό διάστημα και με σχετικά μικρό κόστος. Σε μια χρονική περίοδο που το κόστος εξόρυξης και αξιοποίησης των ορυκτών καυσίμων ξεπερνά κατά πολύ τα οφέλη αξιοποίησής τους, η πυρηνική ενέργεια προσφέρει μια αρκετά οικονομική σχέση μεταξύ κόστους και κέρδους. Είναι ίσως το σύγχρονο «κέρας της Αμάλθειας», ικανό να θρέψει τον ακόρεστο, ενεργοβόρο τεχνολογικό μας πολιτισμό.


Δε θα πρέπει όμως να λησμονήσουμε το γεγονός ότι η πρώτη αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας δεν είχε διόλου ειρηνικούς σκοπούς. Η κατασκευή και η ρίψη των πρώτων ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι έφερε στο προσκήνιο τον τεράστιο κίνδυνο που εγκυμονούσε η απερίσκεπτη χρήση αυτής ως όπλο. Κίνδυνος ο οποίος δεν απειλούσε ένα κράτος ή μια στρατιωτική συμμαχία, αλλά την επιβίωση της ζωής στον πλανήτη. Κι αυτό γιατί τα αποτελέσματα της πολεμικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας είναι ολέθρια, όπως άλλωστε φάνηκαν σε όλο τους το μακάβριο μεγαλείο στις βομβαρδισμένες εκτάσεις που προανέφερα. Με αυτό το όπλο δε συντελούνται απλά ερημώσεις πόλεων, άμεση δολοφονία χιλιάδων ανθρώπων, ισοπέδωση οικοσυστημάτων και εξαφάνιση φυτών και ζώων, αλλά πραγματοποιείται μια μαζική γενοκτονία κάθε είδους και ίχνους ζωής σε τεράστια γεωγραφική κλίμακα. Η μετάλλαξη που προέρχεται ως επακόλουθο από έκθεση ανθρώπων σε τέτοια ποσά ραδιενέργειας καταδικάζει ολόκληρες γενιές παιδιών σε γενετικές ανωμαλίες που είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό τους θανάσιμες.


Αλλά, όπως γνωρίζετε, η ραδιενεργή ρύπανση του περιβάλλοντος δεν προκαλείται αποκλειστικά από πυρηνικά όπλα. Κι αυτό αποδείχτηκε με το τραγικό ατύχημα στο πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ με το θάνατο εκατοντάδων εργαζομένων και την απελευθέρωση τεράστιων ποσών ραδιενέργειας στο περιβάλλον. Αν αναλογιστούμε μάλιστα ότι υπάρχουν αρκετές εκατοντάδες ανάλογοι πυρηνικοί αντιδραστήρες στον κόσμο, κατανοούμε ότι η ραδιενέργεια που είναι δυνατόν να διαρρεύσει στην ατμόσφαιρα είναι υπερπολλαπλάσια εκείνης που ερημοποίησε τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Διαρροή ραδιενέργειας όμως μπορεί να συμβεί και κατά την απομάκρυνση των ραδιενεργών αποβλήτων που δημιουργούνται στους πυρηνικούς σταθμούς. Καθώς αυτά τα παράγωγα είναι εξαιρετικά επικίνδυνα, ο μόνος τρόπος να εξουδετερωθούν είναι η απομάκρυνση και η ταφή τους. Ταφή η οποία ασφαλώς και δε συντελείται μέσα στα σύνορα των πλούσιων δυτικών κρατών, αλλά σε έδαφος τριτοκοσμικό, σε αρκετές μάλιστα περιπτώσεις χωρίς να λαμβάνονται καν τα στοιχειώδη μέτρα ασφάλειας και προστασίας των ανθρώπων από την υπόγεια ρύπανση που προκαλεί αυτή η επικίνδυνη μεταχείριση. Αυτό όμως που πρέπει να μας προβληματίσει είναι ότι αρκετά φτωχά κράτη δέχονται να μετατραπούν σε χωματερές ραδιενέργειας έναντι χρηματικών ποσών, τα οποία ασφαλώς και δε μπορούν σε καμία περίπτωση να εξυγιάνουν αυτό το περιβαλλοντολογικό έγκλημα.


Όπως λοιπόν αντιλαμβάνεστε, στη σύγχρονη τεχνολογική κοινωνία μας η πυρηνική ενέργεια είναι ένα δίκοπο μαχαίρι. Από τη μια λειτουργεί ως «μάννα», προσφέροντας απλόχερα και οικονομικά τεράστια ποσά ενέργειας, αλλά από την άλλη οι επιπτώσεις από την αλόγιστη εκμετάλλευσή της μπορούν να στοιχίσουν την επιβίωση χιλιάδων ζωών. Όσο όμως ο πολιτισμός εξελίσσεται και οι ενεργειακές απαιτήσεις αυξάνονται, τόσο στενεύουν και τα περιθώρια επιλογής εναλλακτικών, ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ας ελπίσουμε λοιπόν, όπως ο Γκόνταρντ, ότι οι σύγχρονοι αλχημιστές θα προτάξουν το συλλογικό συμφέρον έναντι του ενεργειακού κέρδους. Γιατί, τελικά, ποιος ο λόγος να αναζητούμε συνεχώς την αποδοτικότερη μορφή ενέργειας αν είναι να μην υπάρχουν πλέον άνθρωποι για να την εκμεταλλευτούν;


Σας ευχαριστώ που με ακούσατε.